eL trAsgU d´aRecEs

Sábado, 12 de noviembre de 2005

HESTORIA DE LA LLINGUA ASTURIANA

L'asturianu ye una llingua románica que se fala n'Asturies -comunidá autónoma del noroeste d'España-, anque tamién se caltién, con mayor o menor puxu, en fasteres más aisllaes de Lleón y Zamora, arriendes d'en Miranda del Douru (Portugal), u se fala'l "mirandés", variedá llingüística del dominiu ástur qu'apocayá tien reconocencia como idioma "oficial" nes tierres de Miranda.
La llingua asturiana ye ún de los resultaos de la evolución del llatín na Península Ibérica al llau del gallegu, portugués, castellanu, catalán y aragonés. D'esti mou, l'asturianu foi llingua del Reinu d'Asturies (sieglos VIII-X) -tresformáu llueu en Reinu de Lleón-, y ente los sieglos XIII y XIV foi llingua de l'alministración emplegada pa la redaición de fueros, lleis, ordenances y documentos notariales. La hexemonía cada vegada mayor del Reinu de Castiella n'Asturies afaló la castellanización de les capes cimeres de la sociedá, magar nun ye hasta'l sieglu XX cuando esti procesu entama a afeutar fondamente a los ámbitos populares y a facer amenorgar nellos l'emplegu de la llingua asturiana.
Nel sieglu XVII conocemos al primer poeta n'asturianu, Antón González Reguera. La lliteratura asturiana espárdese nos sieglos siguientes, tanto en prosa como en versu, con nomes como Xosefa Xovellanos, Xuan María Acebal, Teodoro Cuesta, Xosé García Peláez, Fernán Coronas, etc.
Nos años 70 del sieglu XX, al empar de lo cabero la dictadura franquista, naz la reivindicación moderna de la llingua asturiana cola asociación cívica "Conceyu Bable" de la que formen parte profesores universitarios, inteleutuales y militantes favoratibles al exerciciu de los drechos culturales de los asturianos. De resultes del llabor de movilización d'esta corriente asturianista llogróse la reconocencia del asturianu nel Estatutu d'Autonomía d'Asturies y la creación en 1980, pol muérganu preautonómicu del Conseyu Rexonal d'Asturies -que yera entós la representación política cimera d'Asturies- de l'Academia de la Llingua Asturiana. Como principales resultaos de la xera normativizadora de l'Academia tán les Normes Ortográfiques (1981), la Gramática de la Llingua Asturiana (199, el Diccionariu de la Llingua Asturiana (2000) y los Nomes de conceyos, parroquies, pueblos y llugares del Principáu d'Asturies (2000).

Por: eL trAsgU d´aRecEs | LLINGUA | Comentarios (2) | Referencias (0)