eL trAsgU d´aRecEs

Viernes, 02 de diciembre de 2005

HESTORIA DE LA LLINGUA ASTURIANA (IV) La marxinación del asturianu na alministración publica

La "Llei d'Usu", nel so artículu 4u ("Usu alministrativu") diz que "Tolos ciudadanos tienen drechu a emplegar el bable/asturianu y a esplicase nelli, de pallabra y per escrito" y que "ha tenese por válidu a tolos efeutos l'usu del bable/asturianu nes comunicaciones orales o escrites de los ciudadanos col Principáu d'Asturies". La realidá ye qu'esti usu namái parte de los ciudadanos porque l'alministración asturiana malpenes emplega l'asturianu si nun ye pa cuestiones rellacionaes cola propia llingua (convocatoria de subvenciones al asturianu, por exemplu) y enxamás pa otros temes. La falta d'oficialidá úsase como xida llegal poles alministraciones estatal y municipales pa negar el drechu de la xente a empobinase a elles n'asturianu.
Na Delegación del Gobiernu d'España n'Asturies son munchos los casos d'asociaciones ciudadanes que nun pudieron llegalizase pol fechu de presentar la documentación n'asturianu. Ye'l casu, por exemplu, en 1985 de la "Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana", en 1987 del "Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes", en 1989 del "Coleutivu Llingua y Enseñanza", y nos años siguientes de bayura de grupos de teatru y asociaciones culturales d'estremáu calter. Tampoco nun s'aceuten documentos nel rexistru d'esa Delegación por tener una redaición n'asturianu: tolos años, la víspora del Día de les Lletres Asturianes -xornada reivindicativa por antonomasia de la oficialidá de la llingua asturiana- de la seición de "Drechos Ciudadanos" de la Delegación del Gobiernu aporta una notificación a los entamadores de la manifestación ciudadana (na que s'esixe la oficialidá del idioma de los asturianos) nun se dando por enteraos del escritu recibíu por nun tar escritu n'español.
Pero la marxinación en drechos ciudadanos fonderos por emplegar l'asturianu tamién afeuta a los drechos eleutorales. La Xunta Eleutoral Provincial, por exemplu, negó-y en 1991 al partíu políticu Andecha Astur la posibilidá de votar n'asturianu nes eleiciones autonómiques, y en 1995 y en 2000 nun-y dexó presentar candidatura a les eleiciones xenerales al Congresu y Senáu españoles por apurrir n'asturianu la so documentación. Esta cabera vegada, el Tribunal Constitucional dictó una resolución favoratible al recursu d'amparu que presentara la organización política escontra l'alcuerdu de la Xunta Eleutoral Provincial y anulólu dafechu.
Na mesma Xunta Xeneral -parllamentu asturianu- diéronse casos de discriminación que recoyeron los medios de comunicación. Por exemplu, en 1993 una iniciativa presentada por un diputáu del Partíu Asturianista refugóla la Mesa de la Xunta Xeneral del Principáu por tener párrafos n'asturianu, o en 1996 una interpelación urxente d'Izquierda Xunida refugóla la Mesa de la Xunta por tar n'asturianu y diciendo que namái almitía iniciatives escrites n'asturianu si veníen tornaes al español. De toles maneres, nos caberos años ye vezu que dellos diputaos empleguen solemnemente l'asturianu nes sos intervenciones na Xunta y son munchos los alcuerdos parllamentarios algamaos pola Xunta Xeneral en defensa de la llingua asturiana delantre de casos onde l'idioma propiu foi despreciáu en delles instancies del Estáu.
L'alministración de xusticia, como'l restu de l'alministración estatal, niega dafechu cualquier intentu d'emplegar l'asturianu nel so ámbitu d'actuación diariu. Dellos casos salen dacuando a la lluz al traviés de los medios de comunicación: ye'l casu d'un xuez de Mieres que prohibió en 1996 usar namái l'asturianu nuna boda fecha na Casa del Conceyu de Riosa, o'l d'un ciudadanu qu'en 1997 nun pudo declarar n'asturianu nun xulgáu d'instrucción xixonés y al que la secretaria xudicial se negó a toma-y declaración verbal por usar esa llingua.

Por: eL trAsgU d´aRecEs | LLINGUA | Comentarios (0) | Referencias (0)